Ryczałt, skala czy liniowy? Jak wybrać formę opodatkowania w jednoosobowej firmie

Nie ma jednej formy opodatkowania, która opłaca się każdemu. Skala podatkowa zwykle wygrywa przy niższych dochodach i gdy możesz rozliczyć się z małżonkiem albo skorzystać z ulgi na dzieci, podatek liniowy – przy wysokich dochodach, a ryczałt – gdy masz niewiele kosztów i korzystną stawkę dla swojej branży. Poniżej wyjaśniamy, od czego to zależy w 2026 roku i jak dokonać wyboru.

Skala podatkowa: kwota wolna i wspólne rozliczenie

Skala podatkowa, nazywana też zasadami ogólnymi, obowiązuje automatycznie, jeśli nie wybierzesz innej formy. Od dochodu, czyli przychodu pomniejszonego o koszty, płacisz 12% do kwoty 120 000 zł i 32% od nadwyżki. Działa kwota wolna od podatku 30 000 zł – w praktyce podatek jest niższy o 3600 zł rocznie. Tylko na skali możesz rozliczyć się wspólnie z małżonkiem i skorzystać z ulgi na dzieci.

Składka zdrowotna wynosi tu 9% dochodu i nie obniża podatku. Obowiązuje też minimum: od lutego 2026 r. do stycznia 2027 r. to 432,54 zł miesięcznie, czyli 9% płacy minimalnej. Skala zwykle sprawdza się przy niższych i średnich dochodach, na starcie firmy, gdy dochód bywa niewielki, oraz w rodzinach, w których jedno z małżonków zarabia niewiele albo wcale.

Podatek liniowy: stałe 19% bez kwoty wolnej

Na podatku liniowym płacisz 19% od całego dochodu, bez kwoty wolnej i bez względu na to, ile zarabiasz. Nie rozliczysz się wspólnie z małżonkiem, a od dochodu z firmy nie odliczysz większości ulg, w tym ulgi na dzieci. Składka zdrowotna to 4,9% dochodu, z tym samym minimum co na skali. Zapłacone składki możesz odliczyć od dochodu albo zaliczyć do kosztów – w 2026 r. łącznie do 14 100 zł.

Przykład: przyjmijmy w uproszczeniu roczny dochód pomniejszony o składki społeczne, bez ulg, a na liniowym składkę zdrowotną odliczoną od dochodu. Przy 200 000 zł na skali zapłacisz 36 400 zł podatku i 18 000 zł składki zdrowotnej, razem 54 400 zł. Na liniowym składka wyniesie 9800 zł, a podatek 19% od 190 200 zł, czyli 36 138 zł – razem 45 938 zł. Przy dochodzie 120 000 zł tańsza jest skala: 21 600 zł wobec 27 562,80 zł.

W tym uproszczonym rachunku liniowy zaczyna wygrywać dopiero przy dochodzie powyżej około 153 000 zł rocznie, a gdy możesz rozliczyć się z małżonkiem, który zarabia mniej, ten próg przesuwa się wyżej. Z liniowego nie skorzystasz, jeśli świadczysz dla obecnego lub byłego pracodawcy usługi odpowiadające pracy wykonywanej dla niego na etacie w tym samym roku.

Ryczałt: podatek od przychodu, bez kosztów

Ryczałt od przychodów ewidencjonowanych liczysz od przychodu – kosztów w ogóle nie odliczasz. Stawka zależy od rodzaju działalności i wynosi od 2% do 17%, na przykład 3% w handlu, 5,5% w produkcji i budownictwie, 8,5% w wielu usługach czy 12% w części usług informatycznych. Właściwą stawkę ustala się według PKWiU, czyli urzędowej klasyfikacji wyrobów i usług, więc przed wyborem trzeba ją dokładnie sprawdzić.

Składka zdrowotna zależy od przychodu od początku roku. W 2026 r. wynosi miesięcznie 498,35 zł przy przychodzie do 60 000 zł, 830,58 zł – od 60 000 do 300 000 zł i 1495,04 zł powyżej 300 000 zł. Połowę zapłaconych składek odliczasz od przychodu. Ryczałt nie przysługuje m.in. po przekroczeniu 2 mln euro przychodu w poprzednim roku, a w niektórych przypadkach także przy usługach dla byłego pracodawcy. Nie ma tu wspólnego rozliczenia z małżonkiem.

Ryczałt zwykle opłaca się w usługach z niską stawką i niewielkimi wydatkami. Gdy kupujesz towar, zlecasz pracę podwykonawcom albo masz wysokie koszty sprzętu, podatek od przychodu może przekroczyć podatek liczony od dochodu. Pamiętaj też, że na ryczałcie płacisz podatek nawet w roku, w którym firma po odjęciu wydatków faktycznie nic nie zarobiła.

Jak i do kiedy wybrać lub zmienić formę

Zakładając firmę, możesz wskazać formę opodatkowania już we wniosku o wpis do CEIDG, czyli Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej. Jeśli firma działa, zmianę zgłaszasz wnioskiem o zmianę wpisu w CEIDG albo pismem do urzędu skarbowego. Wybór obowiązuje przez cały rok podatkowy i przechodzi na kolejne lata. W trakcie roku co do zasady nie przejdziesz na inną formę. Zapamiętaj kilka reguł:

• Wybór lub zmianę zgłaszasz do 20. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym osiągniesz pierwszy przychód w roku – najczęściej do 20 lutego.
• Jeśli pierwszy przychód w roku przypadnie w grudniu, masz czas do końca roku.
• Gdy nic nie zgłosisz, zostajesz przy dotychczasowej formie, a w nowej firmie – przy skali podatkowej.
• Karty podatkowej od 2022 r. nie wybierzesz – stosują ją tylko osoby, które miały ją wcześniej i z niej nie zrezygnowały.

Lista kontrolna przed decyzją

Zanim wybierzesz, zbierz kilka liczb i policz co najmniej dwa warianty na danych ze swojej firmy. Opisane zasady obowiązują w 2026 r. Rząd przedstawił już założenia zmian od 2027 r., dotyczące m.in. progów skali i limitu przychodu dla ryczałtu. To na razie plan, a nie obowiązujące prawo, więc przed wyborem formy na przyszły rok sprawdź, co ostatecznie uchwalono. Odpowiedz sobie na pytania:

• Jaki dochód i przychód planujesz w najbliższym roku?
• Jaką część przychodu pochłaniają koszty? Przy wysokich kosztach ryczałt zwykle przegrywa.
• Jaka stawka ryczałtu obejmuje Twoje usługi lub towary?
• Czy chcesz rozliczać się z małżonkiem albo korzystać z ulgi na dzieci?
• Czy pracujesz dla byłego pracodawcy w tym samym zakresie co na etacie?

W skrócie

• Skala: 12% i 32%, kwota wolna 30 000 zł, wspólne rozliczenie i ulgi; zdrowotna 9% bez odliczenia.
• Liniowy: 19% od każdej złotówki dochodu; zdrowotna 4,9%, w 2026 r. odliczana do 14 100 zł.
• Ryczałt: stawka od przychodu zależna od branży, bez kosztów; zdrowotna według progów przychodu.
• Formę zmieniasz w CEIDG do 20. dnia miesiąca po miesiącu pierwszego przychodu w roku.

Chcesz sprawdzić, która forma będzie korzystniejsza przy Twoich przychodach i kosztach? Zapytaj w Biurze Rachunkowym TAX24 – policzymy warianty na danych z Twojej firmy.

Podstawa prawna: art. 27 ust. 1 ustawy o PIT; art. 30c ust. 1 i 2 ustawy o PIT; art. 9a ust. 2–2c ustawy o PIT; art. 12 ust. 1 ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym.

Artykuł ma charakter informacyjny i opisuje stan prawny na wrzesień 2026 r. Nie zastępuje porady dotyczącej konkretnej sytuacji.